Kleine woorden met grote gevolgen in lastige gesprekken
In lastige of spannende situaties met cliënten, familie of bezoekers wil je graag professioneel én duidelijk blijven. Maar soms schiet je –vaak onbewust– woorden in die meer kwaad dan goed doen. Woorden die escalerend werken, omdat ze de ander niet aanspreken op gedrag, maar raken aan wie iemand is. Dat zijn de zogeheten verboden woorden. Kleine woorden met grote gevolgen. In dit blog lees je:
- wat verboden woorden zijn (niet te verwarren met stopzinnen).
- waarom ze escaleren.
- voorbeelden uit de praktijk.
- en wat er gebeurt als je ze wél of juist níet gebruikt.
Wat zijn verboden woorden?
Verboden woorden zijn woorden die eerder olie op het vuur gooien dan helpen om grenzen te stellen. Ze worden vaak gebruikt in situaties van lastig en dwingend gedrag. Ze generaliseren, veroordelen of raken aan iemands identiteit. Daardoor voelt iemand zich aangevallen, ook als jij dat niet zo bedoelde. Voorbeelden van verboden woorden zijn
Het zijn woorden die een oordeel in zich dragen. En precies dat maakt ze gevaarlijk.
Waarom escaleren verboden woorden?
Omdat ze niet gaan over gedrag, maar over identiteit. Als jij zegt: “Doe even normaal.” Dan hoor je misschien zelf: gedraag je even anders. Maar de ander hoort: jij bént niet normaal. En als iemand zich aangevallen voelt in wie hij is, gaat hij automatisch in de tegenaanval. Denk aan:
- “Wat bedoel je, normaal? Vind je mij dan niet normaal?”
- “Altijd? Ik doe helemaal niet altijd zo!”
- “Jullie? Oh, dus jij weet hoe ‘wij’ zijn?”
- “Nederland? Wil je zeggen dat ik hier niet thuishoor?”
De ander reageert niet meer op jouw verzoek, maar op de belediging. Een paar voorbeelden:
Verboden woorden leiden vrijwel altijd tot
- Verdedigingsgedrag. De ander gaat jou corrigeren of terechtwijzen. Dat hoor je bijvoorbeeld: “Ik ben wél normaal!” of “Hoezo altijd?” of “Wat wil je daarmee zeggen?”
- Tegenaanvallen. Een bekend voorbeeld uit de politiek zie je hier. Iedereen is boos, niemand luistert nog.
- Emotionele escalatie. De inhoud verdwijnt, de emotie neemt het over. Jij wilt grenzen stellen, maar je belandt in een strijd over waardigheid.
- Verlies van regie. Je stond in de rol van professional, maar in één zin raak je die kwijt.
Maar wat als je ze níet gebruikt?
- Je benoemt gedrag in plaats van identiteit. En dat maakt een wereld van verschil. Vergelijk “Doe normaal.” versus “Meneer, ik wil niet dat u scheldt.” De tweede zin is concreet, feitelijk, neutraal en veel veiliger voor de ander om op te reageren.
- Je blijft professioneel én stevig. Je zegt duidelijk wat jij wilt dat er stopt, zonder iemand als persoon af te wijzen.
- De kans op een constructief gesprek stijgt enorm. Zeker als emoties al oplopen, geeft het benoemen van concreet gedrag rust, overzicht en richting.
- Je voorkomt escalatie aan de voorkant. De ander hoeft zich niet te verdedigen. Hij hoeft alleen te reageren op het gedrag dat jij benoemt. Dat maakt het gesprek meteen veiliger.
Hier zijn een paar concrete alternatieven
Kies gedrag, geen oordeel. In plaats van:
Verboden woorden vermijden is niet ‘soft’ — het is vakmanschap!
Het kost soms even oefening. Want in de hitte van het moment is “Doe even normaal” snel gezegd. Maar zodra je ziet wat het effect is op de ander (en op jouw regie) begrijp je waarom het loont om ze te vermijden. Probeer het gewoon eens en ervaar het zelf.
Door te kiezen voor woorden die gedrag raken in plaats van de persoon
vergroot je de kans op RUST, SAMENWERKING en RESPECT.
Verboden woorden kunnen stress veroorzaken. Ze hebben een relatie met Psycho Sociale Arbeidsbelasting.
Wil je dat jouw team dit ook onder de knie krijgt? Bel dan nu met 024-348 24 95 en wel denken met je mee.
